Inleiding
Al in 1989 deed de oecumenisch patriarch van Constantinopel Dimitrios I het voorstel om 1 september ( het begin van het Orthodoxe kerkelijke jaar) te beschouwen als een dag voor de bescherming van de natuur en als een dankdag voor de schepping.
Hij keek toen al met grote bezorgdheid naar de verwoesting van de aarde door de mens, waardoor Gods schepping groot gevaar loopt. En hij concludeerde dat de mens door de opdracht van God “om te heersen over de aarde” (Gen. 1:28?) de wereld aan de rand van de afgrond heeft gebracht. Het respect voor de schepping en de dankbaarheid ervoor lijkt door onze overconsumptie steeds meer te verdwijnen.
Door brood en wijn als gaven van de schepping aan God aan te bieden tijdens de eucharistie, erkent de mens dat hij slechts rentmeester is en als zodanig zou moeten handelen. Dankbaarheid en eerbied voor de schepper zijn dan ook een wezenlijk onderdeel van het geloof, evenals zorg voor de schepping.
De Tweede Oecumenische Europese Assemblee in 1997 in Graz stond achter het voorstel van de patriarch. In 1999 breidde het Europees Christelijk Milieunetwerk (ECEN) in Loccum de oproep uit en pleitte voor een scheppingsperiode van 1 september tot en met de tweede zondag van oktober: 'Wij doen de kerken de aanbeveling de zorg voor de schepping als een onderdeel van het kerkelijk leven op al zijn niveaus te beschouwen en te ondersteunen. Dat zou ook door een gezamenlijke dag van de schepping en de schepper kunnen gebeuren, zoals deze door het oecumenische patriarchaat gevierd wordt.'
Hoe kan deze aanbeveling in het kerkelijk leven gestalte krijgen? Hoe kan de verantwoordelijkheid voor Gods schepping in de eredienst en met name in het kerkelijk jaar verankerd worden? En welke plaats komt daarbij het voorstel van de oecumenisch patriarch toe?
De ernst van het ecologische dilemma voor de toekomst van het voortbestaan van de mens betekent dat de kerken zich dit ten zeerste moeten aantrekken. Betrokkenheid bij milieuzorg is niet zomaar iets, maar het is een essentieel onderdeel van het kerkelijk leven.
Het thema van de schepping is onderdeel van de liturgie van de hele christelijke traditie. Zo vieren de protestante kerken vaak de dankdag voor de oogst en in de RK kerk wint de viering van de dag van St Franciscus op 4 oktober steeds meer terrein. Zo’n periode voor de Schepper en voor zorg voor de schepping kan een goede gelegenheid zijn om onze verantwoordelijk- heid te tonen en daarom zouden alle kerken die periode op de agenda moeten zetten.