Op internationaal niveau
Op het Europees niveau van het ECEN kwamen allerlei reacties, ook veel suggesties voor de liturgie; ze staan uitgebreid weergegeven op de website van het ECEN www.ecen.org.
Het ECEN heeft, na de officiële oprichting in Vilemov in 1998 en de tweede vergadering in Loccum in 1999, al snel een werkgroep voor de invoering van een scheppingsperiode in het leven geroepen.
Op de jaarlijkse bijeenkomsten van de CEC ( de Conferentie van Europese Kerken) wisselen de lidkerken liturgisch materiaal uit: teksten, gebeden en gezangen voor gebruik in de liturgie. Vooral de Oostenrijkse werkgroep ARGE is hierbij heel actief. Ieder jaar staat een ander thema centraal: energie, onze verantwoordelijkheid jegens toekomstige generaties, de bescherming van water, land en lucht, het ritme van de schepping en het ritme van het leven.
Onder auspiciën van het ECEN zijn twee internationale consultaties gehouden. De Raad van Europese Bisschoppen (CCEE) heeft zelfs al zes consultaties over milieuthema’s gehouden, waarbij op de tweede in 2000 werd gepleit voor een scheppingsperiode.
Meer en meer landen besluiten mee te doen, ieder op zijn eigen manier
Vooral in de orthodoxe kerken vindt het voorstel van de oecumenische Patriarch navolging. In BELARUS (Wit-Rusland) werd er in 2005 aan de dankdag een actie in de vorm van een schoonmaakbeurt van een groot park gekoppeld. En de viering in 2005 vond plaats in een gebouw dat verstoken was van water, electriciteit en verwarming om iedereen er op te wijzen dat de hele planeet een ecologische ruine dreigt te worden. Ook in andere landen komen er langzamerhand instemmende reacties op het voorstel voor een scheppingsperiode.
In OOSTENRIJK werd in 1995 door de werkgroep ARGE voorgesteld om 1 september tot actiedag te bestempelen om zo kennis door te geven en een gevoel van verantwoordelijkheid. Bovendien wilde men graag samenwerken wat betreft Agenda 21. Iedere actiedag wordt afgesloten met een oecumenische liturgische viering. Steeds meer kerken gaan meedoen en op die vieringen en actiedagen komt van alles aan de orde: van alternatieve energie en eerlijke handel tot het zegenen van fietsen en van dieren op de dag van St Franciscus (4 oktober). 1 september is voor heel Oostenrijk een milieudag geworden; ook voor milieu-organisaties en politici.
In BELGIË besloot de Belgische Bisschoppen Conferentie in 1999 tot het instellen van een commissie voor de heelheid van de schepping. Deze commissie wil parochies motiveren om speciale aandacht aan de scheppingsdag te schenken en zo de ecologische crisis het hoofd te bieden.
Het voorstel voor een scheppingsperiode wordt in TSJECHIË sinds 2002 door verschillende christelijke instellingen gestimuleerd. Ieder jaar is er een ander thema waaraan aandacht wordt besteed: water, transport, klimaatverandering, globalisering, bossen, gewoonlijk geillustreerd door een tentoonstelling van kunstzinnige uitingen van kinderen.
De bisschoppenconferentie van FRANKRIJK publiceerde in 2000 een verklaring: Respect voor de schepping. Christenen werden zich hierdoor bewuster van de milieurampen. Er kwamen ontmoetingen en werkgroepen en ontwikkelingsorganisaties schonken meer aandacht aan de ecologische aspecten van hun werk. Pax Christi is begonnen met een oecumenisch netwerk genaamd: Vrede, milieu en levensstijl. Langzamerhand krijgt de scheppingsperiode meer aandacht. Hierbij werd in 2006 door protestantse predikanten de eerste zondag van oktober voorgesteld als de dag waarop christenen zich moeten bezinnen op de ecologische crisis.
In 1999 besloot in DUITSLAND de Synode van de Evangelische Kerk al tot het instellen van een jaarlijkse scheppingsdag, zonder daarbij een exacte datum te noemen. In 2004 kwam daar het idee van een hele scheppingsperiode bij, waarbij men zoveel mogelijk in oecumenisch verband zou moeten werken aan het gevoel verantwoordelijk te zijn voor het behoud van de schepping. Daarbij vindt men het belangrijk vast te houden aan de drie-eenheid: God de Vader die alles schiep, God de Zoon die de schepping kwam verlossen en God, de Heilige Geest die ons helpt in het omgaan met de schepping.
Ieder jaar krijgt staat een ander thema centraal: vuur, water en aarde; dieren – onze medeschepselen; de zorg om planten, kruiden en vruchtbomen; zon, maan en sterren; God blijft trouw van geslacht op geslacht; gezegende biodiversiteit; water, bron van leven. Er was ook een wedstrijd om een scheppingslied te maken met vele inzendingen, enz. enz. In 2006 werd aandacht besteed aan de strijd tegen geweld. Iedere keer opnieuw wil men proberen de gelovigen bewust te maken van de noodzaak tot zorg voor de schepping, zowel door verwondering als door actie.Daarbij kan worden samengewerkt met politici en milieubewuste mensen uit alle lagen van de bevolking.
In GRIEKENLAND werd Psalm 24 gebruikt: Van de HEER is de aarde en alles wat daar leeft. Onder dit motto maakte de geloofsgemeenschap van Volos de stad en de stranden schoon.Iets dergelijks gebeurde in Athene tijdens de Olympische spelen in 2004. Een jaarlijkse scheppingsperiode wordt overwogen.
In HONGARIJE vond al in 1991 een eerste oecumenische viering van de schepping plaats. De kerken in Hongarije besteden altijd aandacht aan de dankdag voor het gewas en vele denken dat de scheppingsdag hierin een plaatsje kan krijgen. Andere kerken echter willen milieuaspecten meer benadrukken en vieren daarom scheppingsdag op 5 juni, de dag van de Milieudag van de Verenigde Naties. Zo denkt men meer aansluiting te hebben op initiatieven vanuit reeds bestaande milieugroepen. Er wordt nu wel gedacht aan een oecumenische gebedsdag voor de schepping op 1 september.
De aanbevelingen van Graz sloegen in ITALIË vooral aan in de protestantse kerken. Er zijn al vele activiteiten geweest, zowel in congregaties en conferenties als ook bij openbare gelegenheden. Dankdiensten, bijbelstudies, liturgiesuggesties, lezingen, pastorale voorstellen over heel verschillende onderwerpen, zoals genetische modificatie, vervoer, tijd, water en voedsel.
In 2006 aanvaardde het dagelijks bestuur van de Italiaanse bisschoppenconferentie de tweeledige doelstelling van Scheppingsdag en een Scheppingsperiode. De instelling van een Dag voor het Behoud en de Bescherming van de Schepping moet zoveel mogelijk gevierd worden op 1 september samen met andere Europese kerken en kerkelijke gemeenschappen. Plaatselijke kerken kunnen dan aanvullende initiatieven uitvoeren gedurende de hele maand. Dit besluit is genomen om de noodzaak te benadrukken van de ecologische crisis, met al haar ethische en sociale gevolgen. Het voorstel is tevens bedoeld als een oecumenisch teken, zoals aanbevolen in de Charta Oecumenica in een gemeenschappelijke uitgave van de CCEE en de CEC.
In NEDERLAND is het vooral de projectgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken, die streeft naar een officiële Scheppingsperiode in het kerkelijk jaar. Het voorstel daartoe wordt door de verschillende lidkerken van de Raad bestudeerd. Ondertussen hebben plaatselijke kerken de scheppingsperiode allang gevierd in zondagse kerkdiensten en allerlei andere gebeurtenissen.
Het CEN, het Christelijk Ecologisch Netwerk speelt hierbij een actieve rol. In het CEN zijn vooral christenen en christelijke organisaties vertegenwoordigd uit de kleinere orthodox-protestantse en evangelisch georiënteerde kerken en gemeenschappen, maar bijvoorbeeld ook de projectgroep Kerk en Milieu. Zij spannen zich in om de scheppingsperiode van 1 september tot 4 oktober zoveel mogelijk aandacht te geven in hun achterban en geven daartoe o.a. elk jaar een speciale map uit met cd-rom.
De eerste themamap, met als titel 'Verwondering' werd getest in 25 kerken en daarna uitgebreid verspreid. In 2006 verscheen de tweede themamap over 'Levenskunst', vergezeld van een cd-rom met oproepen van bekende christenen als Arnold van Heusden, bisschop Muskens, oud-premier Lubbers en PKN-scriba Plaisier. Voor dit themapakket kreeg het CEN daarvoor de Identiteitsprijs van de Gereformeerde Hogeschool/GIDS. De jury vond het project "verfrissend, eigentijds en praktisch". Zo'n 300 pakketten vonden hun weg naar kerken en belangstellenden. In 2007 is het thema 'Buitengewoon'. In het pakket staan dieren centraal. Het thema drukt uit dat wat we buiten als gewoon ervaren, buitengewoon geschapen is en tot bewust gedrag oproept.
In NOORWEGEN staan ecologische issues hoog op de agenda van de Kerk van Noorwegen. De Evangelisch Lutherse Kerk van Noorwegen heeft verscheidene tamelijk radicale beslissingen over milieu-thema’s genomen. In 2003 besloot de Synode dat de congregaties een Dag van de Schepping moesten houden na Zondag Trinitatis, bij voorkeur samen met andere kerken. In 2005 publiceerde de kerk voor het eerst materiaal voor zo’n scheppingsdag. Ook is de Kerk van Noorwegen bezig haar liturgie te herzien. In die context past de overweging voor de invoering van een Periode voor de schepping.
Ook in ZWEDEN is het voorstel met sympathie ontvangen, maar is nog niet breed aanvaard. Traditioneel is de belangrijkste Milieudag in Zweden midzomer, rond 21 juni. Op St Jan’s dag verwijzen lezingen en andere teksten naar de schepping en bestaat de gewoonte om vieringen in de open lucht te houden. Recent zijn pogingen ondernomen om de Dankdag – deze is in Zweden gewoonlijk de tweede zondag in oktober – om te zetten in een Dag van de Schepping. Ook heeft het landelijke bureau van de kerk van Zweden materiaal uitgebracht voor haar congregaties dat gebaseerd is op ECEN materiaal van de laatste drie jaar. Belangrijkste aandachtsgebied is de klimaatverandering. Beperkte vertaalcapaciteit vormt ook een probleem.
In ZWITSERLAND is de oorspronkelijke verdediger van de idee van een Tijd voor de schepping de Oecumenische Associatie Kerk en Milieu (oeku). Dit is een samenwerkingsverband van zowel parochies, instellingen en kloosters, als van individuen uit alle kerkelijke Zwitserse tradities. Het bestaat sinds 1986 en telt zo’n 700 collectieve en individuele leden.
In 1993 stelde de oeku voor het eerst voor om een Scheppingsperiode van 1 september tot 4 oktober in acht te nemen. Verschillende speciale dagen die verband houden met het scheppingsthema vinden plaats in september, bijv. de federale Dankdag, die valt op de derde zondag in september.. Verder zijn er oogstfeesten en kent men Sint Franciscus Dag. Deze periode leek daarom uitermate geschikt om bewustwording van de ecologische crisis op gang te brengen.
Het initiatief werd met een bemoedigende respons begroet. Deze eerste inachtneming van een Scheppingsperiode werd de daarop volgende jaren herhaald en is nu na 13 jaar gemeengoed geworden in de meeste Zwitserse kerken.
Elk jaar kiest de oeku een nieuw thema en ze voorziet in materiaal voor vieringen, discussies en debatten , maar geeft ook praktische suggesties voor congregaties en individuele leden. Thema’s tussen 1993 en 2006 waren respectievelijk: Energie; Dieren – en mensen; Geef een toekomst aan onze kinderen; Ons dagelijks brood – waar gaat dat vandaag over?; Klimaatverandering – leven met minder energie; Schepping: heilige diversiteit; Toerisme en transport; De zon; De (vruchtbare) grond; De lucht; Water; Levensritme; Levenshonger; Tijd.
De Scheppingsperiode biedt gelegenheid om samen te werken met experts en andere organisaties die zich bekommeren om het milieu. Het thema ‘grond’ uit 2001 zorgde voor een link naar een publieke campagne onder auspiciën van de Zwitserse Confereratie van kantons en gemeenten. In veel plaatsen vonden gezamenlijke activiteiten plaats. Zie www.oeku.ch.
De idee van een Periode voor de Schepping werd in AUSTRALIË voor het eerst geïntroduceerd in 2004. Een groep mensen nam hiertoe het initiatief en in dat jaar vierden 40 congregaties de Scheppingsperiode van 1 september tot 4 oktober. In 2005 ging er een oproep uit naar alle kerken en congregaties in Australië om mee te doen aan deze periode van vier weken van gebed en reflectie.
Eeuwenlang hebben christenen Kerstfeest gevierd zonder een voorgaande Adventsperiode. Waarom zou de kerkelijke kalender nu niet verrijkt worden met een Periode voor de Schepping? Vier redenen spreken voor een dergelijke periode:
_ a) God gaf een schepping waarin en waarmee we worden uitgenodigd om te vieren;
_ b) de ecologische crisis vereist een spiritueel antwoord;
_ c) opnieuw kijken naar de schepping leidt ons naar opnieuw onder ogen zien van onze verantwoordelijkheid ervoor;
_ d) Een Scheppingsperiode geeft ons de gelegenheid om de vele verbanden en bindingen die ons verenigen met de schepping te vieren.
Voor de jaren 2006, 2007 en 2008 is een driejaarlijkse cyclus van lessen, bijbelstudies over de lessen en van liturgieën voor elke zondag in gebruik genomen.
Op 1 september 2003 gaf de Katholieke Bisschoppen Conferentie van de FILIPPIJNEN een pastoraal verklaring uit, getiteld: Viering van Scheppingsdag en van Scheppingstijd. In deze verklaring wordt een oproep gedaan om vanaf nu (1 september 2003) Scheppingsdag te vieren en een periode voor de Schepping in acht te nemen. Ook wordt opgeroepen om een ‘zorg voor de schepping bediening’ (ministry) op te zetten op alle niveaus van de kerkelijke organisatie. Eveneens wordt de regering eraan herinnerd geen korte termijn economische winst na te jagen ten koste van lange termijn ecologische schade.
Tijdens de scheppingsperiode werden verschillende tentoonstellingen georganiseerd, bijv. over duurzame energie. Ook symposia, onder andere over Teilhard de Chardin en liturgische vieringen vonden plaats.