Een stap in de goede richting

Door Hans Meek - oktober 2010

Reizen met de trein heeft veel voordelen, ik ontdek er steeds meer. Zo kwam ik vorige week toevallig mijn zoon tegen op het station in Utrecht en konden we samen naar Den Bosch reizen. Dank zij de trein zomaar een onverwacht uurtje vader-zoon contact met één van mijn drukke bezette studerende kinderen.

Hij was vol van een recente lezing door Braungart, één van de bedenkers en promotors van het cradle to cradle systeem. Deze had gesproken tijdens de opening van het academisch jaar bij de Design Academy te Eindhoven, waar mij zoon studeert. Duurzaamheid is helemaal in bij deze trendwatchers en trendsetters. Daar wel, de kerken kunnen er veel van leren.

De cradle to cradle benadering (van wieg tot wieg, vaak afgekort als c2c) wil menselijke productieprocessen ecologiseren in die zin dat, net als in de natuur, bij afbraak van gebruikte eindproducten alleen opnieuw bruikbare elementen overblijven, zonder onafbreekbaar restafval.

Inkt voor boeken en kranten zou bij voorbeeld geheel afbreekbaar en verwijderbaar moeten zijn, zodat na gebruik van de afvalstoffen weer nieuwe schoon papier gemaakt kan worden en nieuwe inkt. Nu blijft er een gecombineerd, grauw mengpapje over waar wel toiletpapier, maar geen wit boek- of krantenpapier meer van gemaakt kan worden en dus uiteindelijk op de afvalberg belandt. Ook auto- en fietslak zou geheel verwijderbaar moeten zijn, enzovoort.

Afval bestaat niet, is het motto van c2c, alles kan en moet hergebruikt worden. 100% recycling van alle menselijke productiemateriaal, dat is het idee. Net als in de natuur, daar vergaat ook alles weer tot stof en as, lucht en water.

Volgens mijn zoon waarschuwde Braungart in zijn lezing voor het verwarren van efficiëntie en effectiviteit. Veel mensen denken dat een verhoogde efficiëntie een stap in de goede richting is. Bijvoorbeeld de fabrieksdirecteur die enthousiast vertelde dat ze nu twee keer zo veel papier konden bedrukken met twee keer zo weinig inkt. Wel een grote stap in de richting van efficiëntie, maar niet in de richting van duurzaamheid, want we blijven nog steeds met hetzelfde niet-recyclebare afval zitten. Het gaat alleen wat langzamer.

We moeten toe naar een effectieve methode die werkelijk duurzaam is, natuurlijk niet alleen in de drukkerij. In Nederland staat efficiëntie hoog in het vaandel, maar het gaat om het effect in de richting van werkelijke duurzaamheid, volledige recycling van al het afval. Dan zijn zowel grote als kleine stappen van belang, als het maar in de goede richting is.

Mijn zoon en ik filosofeerden nog wat door. Helpt reizen met de trein i.p.v. met de auto of het vliegtuig als de trein niet op groene energie rijdt maar op fossiele brandstof en bijdraagt aan CO₂ uitstoot? Wel efficiënter maar niet effectief. Liever een energieslurpende auto op volledig duurzame energie dan een efficiënte trein op fossiele brandstof. Hetzelfde geldt uiteraard voor de kerk: energiezuinigheid helpt niet als er niet tevens groene energie wordt gebruikt.

Een ander voorbeeld: het impregneren van hardhout voor een nog langere houdbaarheid (N.B. vaak verward met duurzaamheid!) helpt niet als dit niet leid tot het stoppen van houtkap in tropisch oerwoud, laat staan als hardhout daardoor nog meer gebruikt wordt in de bouw en meubelindustrie. Misschien wel efficiënt wat betreft houdbaarheid, maar niet effectief op het gebied van duurzaamheid.

We naderden station Den Bosch, waar onze wegen zich scheidden. Het was een effectieve treinreis in de goede richting met mooi weer, een inspirerend gesprek en een wenkend perspectief: geen halfheid, maar heelheid van de Schepping. Dat is zeker de goede richting. Nu nog voldoende grote en klein stappen, vooral ook in de kerk.

Hans Meek, projectlid Kerk en Milieu en Kerk en Energie

·> McDonough and Prof. Dr. Michael Braungart - Cradle to Cradle. Remaking the way we make things - 2002
·> Idem, Nederlandstalige versie: Cradle to Cradle, afval = voedsel
·> over de Werkgroep Kerk en Energie.
·> over de Protestantse gemeente te Etten-Leur.
·> reageer op deze column via redactie@kerkenmilieu.nl.
·> lees meer colunms