Mist rond nieuwe kerncentrales

Door Hans Schravesande - januari 2011

Kerken en kernenergie: dat klinkt als een lang vervlogen thema uit de jaren tachtig.

Het was de tijd dat de Nederlandse Hervormde Kerk met anderen, en met resultaat, aandrong op een brede maatschappelijke discussie over kernenergie. De Gereformeerde Kerken riepen op tot bezinning vanuit het inzicht dat ‘het gebruik van kernenergie een zaak van een haast ondraaglijk groot gewicht is’. Door het ondraaglijk grote gewicht van de ramp van Tsjernobyl leken we daarna lange tijd de discussie en de bouw van nieuwe centrales ontstegen te zijn.

Het is een ironie van de geschiedenis dat nu juist de klimaatverandering de discussie weer op de agenda heeft gezet. Auteurs die de meest sombere scenario’s hanteren, zoals James Lovelock en Mark Lynas, pleiten voor kernenergie als een van de onontkoombare middelen om erger te voorkomen. De energiemaatschappij DELTA en de regering roepen hetzelfde; alleen met nieuwe kerncentrales is de benodigde reductie van CO₂ uitstoot te bereiken. Wat een wat vreemd standpunt is voor een regering met partijen, en gedoogsteun, die erg bevattelijk zijn voor klimaatscepticisme. Als het nu nog was om de eerdere ambitie van een reductie van 30% in 2020 te bereiken…Maar die is alweer verlaagd naar 20%.

Feiten en gegevens
De nieuwe kerncentrale in Borssele lijkt er te komen. Dat was voor de provinciale Raad van Kerken in Zeeland aanleiding tot een publiek beraad, in samenwerking met het Zeeuws- Sociaal Ethisch Beraad. Daarin werd gezocht naar de eigen inbreng van de kerken in het publieke debat. Een inbreng vanuit ethiek, geloof en levensbeschouwing. Maar die inbreng kan alleen gegeven worden als de feiten en gegevens inzichtelijk zijn. Even afgezien dat geloof en levensbeschouwing invloed hebben op wat we als feiten zien en willen zien. Maar voor je als samenleving beslist over een nieuwe kerncentrale wil je toch graag weten waarover en hoe je beslist. Dan krijgen de ethische dilemma’s en keuzes pas echt profiel.

Als inleider bij het beraad probeerde ik die gegevens zo objectief mogelijk te achterhalen. Dat viel niet mee. Over bijna alle vragen zijn zeer uiteenlopende antwoorden te vinden. Waarbij je ook nog de mate van propaganda moet proberen te doorzien.
Kerncentrales nodig in verband met klimaat? Volgens anderen is het resultaat ook te bereiken met wind- en zonne-energie.
Over bijna alle andere vragen kon ik ook geen duidelijk antwoord vinden: kosten, verzekering, veiligheid, afval, duur van de bouw, belang werkgelegenheid. En wie betaalt voor de afbraak als het bedrijf failliet gaat? Nog afgezien van de vragen die wel vergaand onder tafel dreigen te blijven, zoals de buitenlandse deelname omdat er in de Europese binnenlanden onvoldoende koelwater beschikbaar is. Zullen die buitenlandse eigenaren als er schaarste is het recht hebben het eigen land voorrang te geven?

De Duitse kerken hebben zich duidelijk uitgesproken tegen nieuwe kerncentrales. Hoe reageren Nederlandse kerken als Duitse bedrijven die bij ons aan zee neerzetten voor Duitse energieopwekking?

Meningsvorming
Als je als kerken een bijdrage wilt leveren aan de meningsvorming en besluitvorming, zal er eerst aangedrongen moeten worden op meer helderheid. Ook dat is een kwestie van ethiek. Het zal wel niet meer een brede maatschappelijke discussie kunnen worden, maar toch op zijn minst wel een verhelderende.

Het energiebedrijf DELTA draagt daar weinig aan bij. Doet u maar eens op hun website de ‘kernenergiekennistest’. Tien vragen waarop je ja of nee kunt antwoorden. Je hebt het goed als je kernenergie schone energie noemt, de centrale veilig noemt, de beschikbaarheid van uranium geen probleem vindt, want dat winnen we wel uit zeewater. Het afval is geen probleem omdat ‘de hoeveelheid afval van de huidige kerncentrale niet meer is dan de inhoud van een fiat 500’. Als niet autobezitter kan ik mij daar weinig bij voorstellen. Een atoombom zal ook wel kleiner zijn.
En hoe zit het met die veiligheid als begin 2010 voor het eerst de bewoners van Borssele en omringende dorpen vanuit de overheid wordt aangeraden om jodiumpillen in huis te nemen?

Frisse wind
Voorlopig hangt er voor mij een mist boven en rond Borssele. Het is een publiek belang dat die verdwijnt. Dat hoeft niet door een storm, maar gewoon door een frisse wind van een open debat en een eerlijke voorlichting. Dan zal ook duidelijk worden hoe zeer ethiek en levensbeschouwing meespelen, en ook moeten meespelen. We leven in ‘andere tijden’ dan die van de brede maatschappelijke discussie. Maar het wordt weer tijd dat de tijden veranderen.

De Provinciale Raad van Kerken in Zeeland heeft het voortouw genomen. Wil de rest van kerkelijk en christelijk Nederland er aan meetrekken?

·> over de Duitse 'Kirche fuer Klima' campagne
·> de kernenergiekennistest van DELTA
·> over de Werkgroep Kerk en Energie
·> reageer op deze column via redactie@kerkenmilieu.nl.