Scheppingsdag 3 - Groene aarde
Om te overwegen
• Verhaal uit het zuiden
Plaats een tak met groene bladeren centraal of een bundel wilgentakken in een vaas. Luister naar een verhaal uit het zuiden.
"Ik zal je een verhaal vertellen", zei Grote Spin.
Hij stopte een pijp, stak die aan met een takje uit het vuur en begon:
"Eens raakten de dieren met elkaar in gesprek over het nut van de bomen. En de aap sprak, terwijl hij zijn lippen aflikte: "Ik vind de bomen nuttig, als zij eetbare vruchten voortbrengen".
"Dat vind ik onbelangrijk", trompetterde de olifant, "waar het voor mij op aankomt is, of ik hun bladeren kan bereiken. Het meest nutteloos vind ik die hoge woudreuzen, waarvan zelfs de onderste takken ver buiten mijn bereik vallen".
"Dat moet je niet zeggen", koerde de duif, "juist die hoge bomen waardeer ik het meest, als het er op aankomt een veilig nest te bouwen".
"Wat een onzin", sprak de papegaai, "iedereen weet toch, dat veilige nesten worden gebouwd in holle bomen. Jammer dus dat de meeste bomen volkomen onbruikbaar zijn".
"Wat ik het meest waardeer", geeuwde de panter, "is hun schaduw, wanneer ik tijdens de heetste uren van de dag op hun onderste takken lig te rusten".
De struisvogel nam streng en bestraffend het woord: "Nergens zijn ze goed voor, die bomen! Integendeel: ze zijn een bron van gemakzucht en verslapping. In de steppen en woestijnen waar ik huis, kom je weinig of geen bomen tegen. Daar wordt de kostbare tijd niet verdaan met gepraat over schaduw, nesten of malse blaadjes. Maar daar leeft dan ook het sterkste geslacht".
Toen het ascetische gekras van de struisvogel was opgehouden, viel er even een pijnlijke stilte.
Heel schuchter nam daarna de vlinder het woord: "Broeder struisvogel zal ongetwijfeld gelijk hebben, maar toch verschilt mijn kijk op bomen van de zijne. Ik ben dan ook maar een eenvoudige vlinder. Ik houd van de prachtige kleuren van hun bloesems; ik kan er niet genoeg van krijgen hun geuren tegelijk met hun honing op te zuigen". De vlinder zweeg. De bij bromde beamend maar zei verder niets.
Als laatste nam de slang het woord, de oudste en wijste van alle dieren. "Bomen", zo sprak hij, "zijn als rechtopstaande slangen. Slangen zijn als liggende bomen. Bomen zijn slangen die wortel hebben geschoten in de aarde. Slangen zijn bomen die hun weg zoeken over de aarde. Bomen en slangen hebben hetzelfde hart en hetzelfde leven".
Het verhaal was uit. Maar ik zei niets.
Na een poosje vervolgde Grote Spin: "Een boom heeft vele betekenissen. Ook een berg heeft die, en bliksem en water en wind. Maar voor jullie Europeanen betekenen de dingen, de planten, de dieren en de mensen alleen nog maar wat je ervan kunt meten, wegen en in formules vastleggen. En die ene betekenis die jullie in de wereld nog maar kunnen zien, hebben jullie tot de enige betekenis verheven.
En jullie zijn diezelfde wereld rondgetrokken, om dit evangelie aan alle volkeren te verkondigen.
Ook ons is jullie blijde boodschap niet bespaard gebleven. Weliswaar zijn wij nog niet helemaal bekeerd. We zijn nog een beetje heiden.
We voelen ons nog teveel verbonden met het geheim dat in alle dingen leeft. Wij vragen excuus aan de geest van het woud, wanneer wij één van zijn bomen vellen. Maar het zal niet lang meer duren, of ook wij zullen met snerpende zagen ons land ontbossen, omdat de enige betekenis van een boom uiteindelijk is, dat je er planken van kunt zagen: zó lang en zó breed, zó dik en zó zwaar. En uiteraard van voortreffelijke kwaliteit."
Uit: De mens is wandelende aarde, Grondbrieven uit de derde wereld
Vastenactie Broederlijk Delen, Brussel
Ga een gesprek aan n.a.v. bovenstaand verhaal.
Welke elementen ervaar je zelf als waardevol en de moeite waard?
Denk hierbij aan de zorg voor de natuur, respect voor de schepping, de waarde van symboliek. Ook kritiek op materialisme en winstbejag kunnen ter sprake komen.
Sluit af met een stil gebed. Deel daarna de bladeen van de tak aan een ieder uit.
Als er een vaas met wilgentakken is, kan een ieder een tak mee naar huis nemen en ergens planten: daaruit kan een nieuwe boom ontstaan.
* Bomen planten
De Nobelprijs voor de vrede van 2004 ging naar Wangari Maathai, een Keniaanse vrouw die zich inzet voor het planten van vele nieuwe bomen.
Kenia is een land in het midden van Afrika. Deze Keniaanse vrouw plantte 25 miljoen bomen. Het is niet voor niets dat deze eerste Nobelprijs voor de Vrede voor een Afrikaanse vrouw naar Wangari Maathai gaat. Met Nelson Mandela symboliseert zij de ongebroken strijd voor sociale rechtvaardigheid en de kracht van Afrika.
Mathaai kan daaraan toevoegen dat vrouwen een cruciale rol spelen in de Afrikaanse samenleving. Maathai weigerde zich neer te leggen bij de vernietiging van het milieu en de onderdrukking van de vrouwen in de samenleving in Kenya.
In juni 1977 plantte Wangari Maathai 7 bomen ter nagedachtenis van Keniaanse nationale helden. Met dit gebaar richtte ze de Greenbelt Movement op door met vrouwen en meisjes, aanvankelijk in kleine kring, bomen te planten.
In 1992 had deze nationale beweging van meer dan 50.000 vrouwen meer dan 10 miljoen bomen geplant en zo duizenden vierkante km grond gered. Het planten van bomen, waar niemand tegen kon zijn, vond navolging in heel Kenya en ook in andere landen. Het werd het symbool van verzet.
Door een positieve daad te stellen tegen ontbossing en uitbuiting werden vele anderen aangesproken zich aan te sluiten en zich niet bij de ontwikkelingen neer te leggen. Immers, de vernietiging van natuurlijke hulpbronnen ontneemt mensen hun bestaan en verhoogt de kansen op conflict.
Wangari Maathai is lange tijd in eigen land vervolgd en de mond gesnoerd. Maar zij liet zich niet klein krijgen. Ze behield haar kracht en positieve uitstraling en kreeg ook internationaal erkenning. Zoals in 1983 met de titel Vrouw van het Jaar. Zij werd een belangrijk leider van de internationale vrouwen- en milieubeweging.
Voor de Verenigde Naties vervulde zij diverse functies, onder meer als adviseur van de Secretaris Generaal voor de toekomst van de VN.
Vandaag heeft de beweging leden over heel de wereld. De beweging is naar andere landen uitgebreid en heeft een milieuprijs gekregen van de Verenigde Naties. De Greenbelt Movement plant bomen om gronderosie te voorkomen, om als brandstof te dienen, om de omgeving te verfraaien en om een inkomen te verwerven voor haar leden. Ze steunt drie kinderverblijven die georganiseerd en beheerd worden door vrouwen die zaailingen verzamelen en verkopen om ze te planten op openbaar en privé-terrein in Kenia. Ze plant bomen voor veelzijdig gebruik, zoals sinaasappelbomen, avocado- en olijfbomen, die als voedsel en als brandstof kunnen dienen. Ze plant tevens inheemse bomen, zoals baobabs, vijgenbomen en acacia's, die uitgeroeid waren sinds de komst van de kolonisatoren.
Is het zinvol dat een vrouw daarvoor de Nobelprijs krijgt? Wat hebben bomen met vrede te maken? Zijn bomen een Nobelprijs waard?
Vertel je mening aan elkaar.
Om te doen
* Woord zoekt betekenis
De Nederlandse taal is een levende taal. Woorden doen niet altijd wat je van ze verwacht.
Neem ‘biodiversiteit’. Het is een jong, nog wat onstuimig woord. Dartel als een veulen; kwetsbaar als een kuiken. Het woord is, zou je kunnen zeggen, in zijn ‘ontkiemingfase’.
Het woord ‘biodiversiteit’ groeit als kool. De statistieken tonen aan dat het jaar in jaar uit steeds vaker wordt gebruikt. Maar de betekenis is nog niet uitgekristalliseerd. Lees de woordenboeken er maar op na. Overal is het weer anders gedefinieerd.
Of let maar eens op in kranten of op de radio of televisie: het woord wordt in wisselende contexten gebruikt.
Het woord is bijna zo kleurrijk en ongrijpbaar als het leven waar ze naar verwijst.
Schrijf op hoe u denkt dat het woord 'biodiversiteit' ervaren wordt, formuleer wat u denkt dat het op dit moment betekent. Alles wat er leeft op aarde? Of: de verscheidenheid aan leven? En horen mensen daar dan bij? Of de rijkdom van de genetische variëteit op de wereld?
Ga er op uit. Neem een hengel of een vlindernetje mee, en probeer het woord te vangen. Al is het maar voor even.
www.echtewelvaart.nl
* Wereldboom - religieus bomenbos?
Voor nieuwe Nederlanders kan het waardevol zijn om te “aarden“ in Nederland onder meer door een relatie aan te gaan met de natuur in hun nieuwe leefomgeving. Kijk wat er plaatselijk mogelijk is op dit gebied.
Heeft de kerk land of een tuin waarin bomen door nieuwe Nederlanders geplant kunnen worden?
Inheemse bomen met een betekenis?
Een bos met bomen die een betekenis hebben in verschillende religies en levensbeschouwingen en die met hun takken in elkaar grijpen?
Een bos om te gedenken en te laten groeien?
* Natuurrijke kerk- of kloostertuin
Herschep het stukje grond bij een kerk, kapel of klooster tot een paradijs voor vlinders, vogels en andere dieren. Plant bijvoorbeeld inheemse struiken en bomen, bloemen die aantrekkelijk zijn voor vlinders, water voor kikkers en andere dieren etc.
Zie voor suggesties op:
www.kerktuinen.nl
www.milieucentraal.nl / natuurlijk tuinieren
www.stichtingoase.nl
www.dekleineaarde.nl
Informatie
Het laatste kind in het bos
Hoe we kinderen weer in contact brengen met de natuur.
door Richard Louv
ISBN 978 90 6224 468 3
pb, 384 pagina's € 19,95
Oorspronkelijke titel: Last Gild in depots - Vertaling Cecile Verheid
Voorwoord Thomas van Slobbe
Noten over Nederland Jan Verboom, Kees Bot & Karin Molrat
De vertaling is mogelijk gemaakt door het ministerie van NV
www.hetlaatstekindinhetbos.nl
Dichter bij de koe - de wereld door de ogen van een koe
inclusief DVD, € 19,50
Redactie Lispelt Kemel, 2003 ISBN 90 76661 09 X
Geheimen uit de kloostertuin - tuinbeleving als inspiratiebron
Tini Brugge, Lannoo Have, 2006
Met veel informatie over de christelijke betekenis van plantennamen en voorbeelden om van een stukje grond een tuin van betekenis te maken.