Levend Huis • Ecospiritualiteit en schepping

Wat bezielt U om U zo intens in te zetten om te voorkomen dat soorten uitsterven en om te werken aan het herscheppen van leefgebieden?
Zoals elke soort is de mens bezig om te overleven. Dat doen dieren ook allemaal op hun eigen manier en ze hebben daartoe een natuurlijk gedrag ontwikkeld. Ze hoeven er niet bij na te denken, ze leven vanuit hun instinct.
Ik als mens en met mij alle mensen ben mij bewust van mijn eigen eindigheid, mijn eigen dood. Wat is 80 jaar leven…We hebben haast… Ik weet dat de soort mens volkomen afhankelijk is van "moeder aarde". En ik zie dat we onze bestaansgrond vernietigen. Die vernietiging wil ik keren door leefruimte en bestaansvoorwaarden te scheppen voor leven, inclusief de soort mens, ook voor de toekomst. Op het ogenblik betekent dat bevorderen van natuurlijke afscheidingen. Dat kan, afhankelijk van het landschapstype, door bijvoorbeeld (vlecht)heggen, hagen, wallen en graften in ons cultuurlandschap te herstellen of door het opnieuw aanplanten van inheemse bomen en struiken en te zorgen voor een natuurlijke vegetatie bij slootranden, wegbermen, akkers en grasland.

De natuur is op zich een soort slechte B-film van eten en gegeten worden. De mens maakt het spannend, door zijn vermogen na te denken, te kiezen, fantastische mooie dingen te scheppen en te maken, zoals muziek die intens kan ontroeren, en andere vormen van kunst. De mens ontrekt zich aan zijn eigen natuurwetten. Hij schept zijn eigen cultuur en natuur. Dat kan ten goede keren maar ook leiden tot vernietiging van zijn eigen leefgebied de aarde en daarmee van de soort mens. De mens draagt kennis over kwaad en goed. Het verhaal in de bijbel over het eten van de boom van goed en kwaad herinnert daaraan. Door die kwade zin brengt hij ernstige schade aan voor anderen en daarmee onbewust aan zijn leefwereld. Er zal altijd wel een vorm van natuur blijven bestaan. De natuur redt zich wel, er is altijd wel een soort die kan overleven, maar de mens…?

Ik raak ontroerd en slaap goed als ik hoor dat een regering zoals die van Australië maatregelen neemt om te controleren of de vangstbeperkingen van grote zeezoogdieren zoals walvissen gehandhaafd worden om bijvoorbeeld de blauwe vinvis en de bultrog voor uitsterven te behoeden. En het is fantastisch dat zo'n diersoort het dan ook redt! Prachtig dat wij van deze soort kunnen blijven genieten en ons daarover mogen blijven verwonderen. De blauwe vinvis is met 33m het grootste dier! We zouden anders iets missen in de natuur. Als ik in de stad op een bus staat te wachten pas ik die afstand weleens af. Steeds opnieuw raak ik onder de indruk van dat formaat!
Daarnaast zijn we in staat een cultuur te scheppen die het leven geur en kleur geeft. Die positieve mogelijkheden van de mens inspireren mij om de mens centraal te stellen en met mijn werk mij te richten op de mens, zijn gedrag en keuzes. Ik kies ervoor te werken aan een cultuur van respect en mededogen, te leren samenwerken met elkaar, zodat we ons nooit hoeven te schamen over ons gedrag.

Voor mij persoonlijk betekent het dat ik dagelijks mag genieten op de plek waar ik woon en werk, genieten van de schoonheid van de natuur en het landschap, de samenwerking met de mensen hier en elders in het land. Als ik in Utrecht op Hoog Catharijne loop, krijg ik het benauwd.

Problemen en zorgen
Een groot probleem is dat we in grote haast alle fossiele brandstoffen en grondstoffen aan de aarde ontrekken. We halen kolen, olie, gas uit de grond, kappen massaal bomen en doen praktisch niets om op een duurzame wijze te werken aan de energiebehoefte van generaties na ons.
Kernenergie is daarbij geen oplossing, ook die voorraad is beperkt en bovendien zijn de gevaren daarvan, ook van het nucleaire afval, niet te overzien. Indianen wisten waar uranium in de aarde verscholen was. Het waren plekken waar je ziek werd. Vaak begroeven ze op die plekken hun doden.
Door de industriële revolutie gaan bedrijven vaak schaamteloos met grondstoffen om die eigenlijk aan allen toebehoren. De vervuilende gevolgen tekenen het weinige respect voor het leven. Productie wordt bepaald door geld en winst.

Maar wellicht is de grootse zorg het gedrag van de mens, het gebrek van respect en mededogen, het verlies van een gevoel van schaamte. Misschien wordt dat versterkt door de ontkerkelijking. Gelovigen hebben een Ander waar men verantwoording aan aflegt, waaraan men zich spiegelt. Maar ongelovigen hebben alleen zichzelf en vinden een excuus in het gedrag van anderen. Als ergens iemand vuil neergooit, dan is dat een reden om dat dan ook maar zelf te doen bijvoorbeeld. Het gebrek aan respect toont zich bijvoorbeeld bij de vernietiging van zeldzame muurvarens in het centrum van Terborg en het bewust vernietigen van een dassenburcht in Lochem. We lijden niet mee met de natuur.

Hoop en oplossingen
Mijn hoop put ik bijvoorbeeld uit het feit dat er landen zijn zoals Duitsland die meer aandacht besteden aan publieksvoorlichting en bewustwording dan vroeger op de t.v. door het maken en uitzenden van prachtige documentaires over de gevolgen van de klimaatveranderingen, natuurseries en goede initiatieven die genomen worden. Nederland blijft wat dat betreft ver achter en stemt tot treurigheid.
Hoop put ik ook uit charismatische leiders zoals Al Gore en Clinton. De huidige secretaris generaal van de Verenigde Naties die kort geleden klip en klaar zij dat er nog 10 jaar restte om de ergste gevolgen te voorkomen zoals geweld en oorlog en de onbetaalbaarheid van de schadelijke gevolgen van de klimaatveranderingen. Nu al is in een aantal gebieden strijd uitgebroken om energievoorraden, grondstoffen en water. De Duitse T.V. besteedde er veel aandacht aan! De Nederlandse t.v. amper. Daar is vooral tijd voor respectloze series zoals de Gouden Kooi.
Ik put hoop uit het langzamerhand verdwijnen van de tweespalt in de wereld: het oosten en het westen, het naar elkaar toe groeien en zien voor welke enorme opgaven we staan om met elkaar de wereld te delen en leefbaar te houden. De techniek kan niet alles oplossen, dat is een dwaalleer. Wel is op bepaalde gebieden nog een inhaalslag te maken. We hebben gezien dat de industrie dat kan. Zo was er in de jaren zeventig het probleem van de verzuring van de bossen door de grote uitstoot aan zwavel. Dat is bezworen.

Waarop mogen we elkaar aanspreken en wat mogen we van de overheid verwachten?
We mogen elkaar aanspreken op gedrag dat alleen een belang van de individuele mens dient. Een familielid van mij, ik kom uit een gereformeerd nest, zei mij dat de wereld sowieso eens zou vergaan. Ik vroeg hem toen waarom hij dan zes kinderen had. Op elk gedrag waaruit geen respect door klinkt spreek ik mensen aan. Voor mijzelf geld het criterium dat ik mij niet wil schamen.
De overheid mogen we erop aanspreken dat zij regeert en regeren betekent vooruit zien. Nog steeds luisteren ministers en regeringsleiders naar de waan van de dag en kijken hooguit een paar jaren vooruit. Ze stellen allerlei adviescommissies in die ijverig hun voorstellen schrijven, maar die voor het overgrote deel in een bureaulade verdwijnen zonder dat er naar geluisterd is. Elke bewindsvrouw of man wil weer werken aan een eigen gezicht en profiel. Waarom niet een beleidsvoornemen dat goed voor de aarde en de mensen is direct uitvoeren?
Van een regering mag ook gezag verwacht worden en helderheid. Een wirwar van spelregels en maatregelen vormen het kenmerk van een dwaalleer. Er zijn vele wegen naar Rome, maar er is maar één pad het kortst. De vele regels kenmerken de onwil om de wereld echt beter te maken.

Wij, ouderen, hebben onze tijd gehad. Wij regeren over de hoofden van onze kinderen heen. Zij hebben de toekomst. Daarom vind ik dat de jeugd een dubbele stem zou mogen uitbrengen. Ik ben bereid mijn stem daarvoor af te staan. Die extra stem helpt wellicht bij de bewustwording van hun verantwoordelijkheid voor die toekomst.

Ik vind dat een regering verplicht is, in deze kritieke brandstof-en energie situatie die gepaard is aan het klimaatprobleem, doelloze brandstofverspilling te verbieden zoals het crossen met motoren of auto's of vele zinloze rondjes op een race- baan te rijden zoals de TT in Assen.

Volgens mij is het leven in overdadige zinloze luxe wel degelijk schadelijk voor anderen op korte termijn en in de toekomst. Luxe van de één houdt op als je daarmee ander leven inde weg staat. Zinloze verspilling is moreel niet te verantwoorden. Dus ook dat zou vanuit regeringswege verboden moeten worden. De regering draagt gezag en veantwoordelijkheid.

Deugden
De deugden en zonden die van oudsher in de christelijke kerken bekend zijn, zou ik willen aanvullen met anderen en ik zou de bestaande termen willen precisieren. Bijvoorbeeld de bestaande christelijke deugden geloof, hoop, liefde, voorzichtigheid, rechtvaardigheid, sterkte en matigheid zou ik nader willen invullen.
Zo is geloof voor mij een veel te vage term: voor de één is God liefde, de ander Almachtig, de ander Schepper. Door de vele beelden is het voor mij een verwarrende dwaalleer geworden. Hoop, ja ik leef van hoop, maar benoem dat, hoop op een wereld waarin ruimte is voor de verscheidenheid van soorten, respect voor de ander, mens, dier en plant en de samenhang tussen dode en levende natuur. Een wereld waar ruimte is voor een rijke cultuur, voor kunst. Een wereld waarin geld en bezit niet de boventoon aanvoeren, maar samenwerking en mededogen.
Liefde… hoe vaak niet verward met seks, of eigenliefde.
Voorzichtigheid… ja wat wordt daarmee bedoeld? Het beleid is veel te voorzichtig… spaart geit en kool, duurzaamheid een lachertje en een misbruikt woord.
Rechtvaardigheid, ja Rita Verdonk lijkt rechtvaardig, maar kent geen mededogen. De regel en de geest.. In sterkte en matigheid kan ik mij wel vinden.
Maar bij mij staan vooral de deugden centraal als respect, mededogen en nederigheid. Die zou ik daaraan willen toevoegen

Zonden
De christelijke kerken verstaan onder zonden: hoogmoed, afgunst, toorn, luiheid, gierigheid, vraatzucht en onkuisheid. Ook die zou ik nader willen invullen en aanvullen.
Hoogmoed herken ik als arrogantie en de zonde afgunst, als jalousie. Maar als ik jaloers ben op de schoonheid van een walvis is dat dan een zonde?
Luiheid…. misschien is het juist goed om lui te zijn en niet te veel te willen… .
Gierigheid.. ik vertaal dat in hebzucht, naar mijn persoon toe trekken. Bij de zonden zou ik willen toevoegen vernietiging en liefdeloosheid.
Als belangrijkste deugd beschouw ik mededogen en als belangrijkste zonde vernietiging.

Welke rol ziet u voor kerken?
Ik zou wensen dat zij voorop lopen, en vind ook dat zij de plicht hebben omdat te doen. Zij hebben dat gedaan in de strijd tegen de kruisraketten: de rakketen kwamen er niet. Het IKV en Pax Christi hebben een goede rol gespeeld in het beslechten van de koude oorlog: altijd zochten zij ook de "vijand" om samen te werken aan vrede.
De kerken hebben de plicht er alles aan te doen om ons erfgoed, de schepping, deze aarde te bewaren. Jezus heeft bestaan, dat valt niet te ontkennen. Hij ging voor in mededogen, wist wat lijden was en toonde respect. Hij voorkwam vernietiging waar hij kon.

Wensen
Er zijn drie teksten die ik zou willen meegeven.
De eerste is een tekst die uit de bijbel komt.. Voor mij is de hele bijbel in één leefregel samen te vatten:
Wat u wilt dat u niet geschiedt, doe dat ook een ander niet.

Ook denk ik aan Luther:
Als ik weet dat morgen de wereld vergaat,
plant ik vandaag nog een appelboom.

En tot slot een tekst die op het grafmonument van Einstein staat:
Als wij niet in harmonie
met elkaar
en met de aarde
leren leven,
mag de duivel
ons halen.

Ik zou de laatste zin veranderen in: de duivel zal ons halen!